Anıları hatırlamasak bile neden önemlidir?

Unutkanlıkla mücadele eden bir yakınınızın yanında olduysanız ya da sadece zamanın kendi anılarınızı nasıl yıprattığına tanıklık ettiyseniz, zihninizden şu soru geçmiş olabilir: Gelecekte hatırlanmayacaksa, şu an yaşanan bir şeyin ne anlamı var?

Bir sohbetin, paylaşılan bir yemeğin, birlikte izlenen bir gün batımının ya da terapide yaşanan derin bir farkındalık anının; detayları zihinden silindiğinde yok olup gittiğini düşünmeye meyilliyizdir. Ancak psikoloji ve sinirbilim, bize durumun hiç de öyle olmadığını gösteriyor.

Örtük Hafıza Kalıcıdır

Hafızayı düşündüğümüzde genelde açık (bildirimsel) hafızayı kastederiz: Kim, ne zaman, nerede, ne yaptı? Bu hafıza türü yaşlanmaya, strese, travmaya veya nörolojik rahatsızlıklara karşı oldukça hassastır ve zamanla ayrıntıları yitirir.

Ancak bir de örtük (duygusal/bedensel) hafıza vardır. Örtük hafıza, olayların hikayesini değil; o olayın bizde yarattığı hissi, duygusal izi ve bedensel deneyimi depolar.

Bir insan geçmişte sizinle ne konuştuğunu tamamen unutabilir; ama sizin yanınızda kendisini güvende, duyulmuş ve anlaşılmış hissedip hissetmediğini bedeni ve duygusal sistemi asla unutmaz.

Bir çocuk, erken çocukluk döneminde ailesiyle geçirdiği spesifik günleri hatırlamaz; ancak o günlerde temelleri atılan güvenli bağlanma hissini tüm yetişkinlik ilişkilerinde taşımaya devam eder.

Anın Dönüştürücü Gücü

Anların değeri, gelecek için depolanabilir birer "veri" olmalarından gelmez. Anın değeri, yaşandığı anda insan ruhunda yarattığı dönüşümde saklıdır.

Bir deneyim yaşandığı anda:

Sinir sistemini yatıştırır: O anda hissedilen bir şefkat veya temas, bedenimizdeki stres hormonlarını düşürür ve sinir sistemine "güvendesin" mesajı verir. Bu fizyolojik etki, anı unutulsa dahi bedende olumlu bir iz bırakır.

Benlik algısını besler: Bir anlığına bile olsa değer görmek, kabul edilmek veya bir başkasıyla derin bir bağ kurmak, kişinin varoluşsal olarak "değerliyim" duygusunu pekiştirir.

İlişkinin zeminini inşa eder: Paylaşılan bir an, iki insan arasındaki görünmez bağı güçlendirir. İlerlemiş demans hastalarının kendilerine bakan kişilerin isimlerini hatırlayamamalarına rağmen, o kişileri gördüklerinde hissettikleri yakınlık ve huzur duygusu tam olarak bu örtük birikimin sonucudur.

Sonuç: Kalıcılık Ölçüt Değildir

Modern kültür bizi her şeyi kaydetmeye, belgelemeye ve geleceğe taşımaya teşvik eder. Ancak insan deneyimi bir veri depolama süreci değildir.

Bir anın gelecekte hatırlanmayacak olması, onun bugün yarattığı anlamı, ilişkiye kattığı değeri ve ruhsal yapımıza sağladığı katkıyı azaltmaz. Yaşanan hiçbir samimi bağ, hiçbir şefkatli dokunuş ve hiçbir içten paylaşım boşa gitmez; zira zihnimiz ayrıntıları unutsa bile, bedenimiz ve ruhumuz hissettiklerini saklamaya devam eder.